Je gaat het pas zien, als je het weet

Iedereen kent de uitdrukking: ‘Je gaat het pas zien, als je het door hebt’, van onze nationale voetbalheld. Dat is de reden waarom je bij het lezen van de titel van dit artikel meteen denkt: ‘Dat is niet goed. Er moet ‘door hebt’ aan het einde van de zin staan en niet ‘weet’. Maar Johan Cruijff was een meester. Hij wist niet alleen hoe het spel gespeeld moest worden; hij doorzag het ook. Dat maakte hem zo goed. Als beginneling moet je echter eerst het spel leren kennen, ongeacht over welk spel we het hebben. Dat begint met weten. In een klas verse weg- en waterbouwers gaat de les over asfalt en boorkernen. Tot die tijd was het de heren en dames niet opgevallen dat er van die ronde gaten in het fietspad zaten. Een pad waar ze toch dagelijks overheen fietsten. Na de les zien ze ineens overal opgevulde gaten in het asfalt zitten, als littekens van uitgelichte boorkernen. Je gaat het pas zien, als je het weet.

Slimmer dan de cursusleider

Bijna iedereen kent wel de selective attention test. (Als je het niet kent: klik op de link en tel hoe vaak het witte team de bal overgooit. En dan pas verder lezen.)  Door onze aandacht af te leiden, missen we grote aanwijzingen. Dit artikel gaat niet over deze inattentional blindness. Het gaat erom dat als één of andere cursusleider denkt origineel te zijn en met dit filmpje aan komt zetten, jij de strekking van het onderzoek al weet en na afloop kan zeggen: ‘Ja hoor, ik heb de gorilla gezien’. Totdat Victor Mids komt, dat onderzoekje nadoet, jouw als kijker uitdaagt om de balpassages te tellen en tegelijkertijd die gorilla te laten zien. Je laat je niets wijsmaken. Je hebt het zwarte beest gezien. Maar al die andere keren dat in dezelfde aflevering de gorilla voorbij kwam, heb je allemaal gemist. Je was blind, omdat je niet wist dat je daar op moest letten.

Leren onderhandelen

Een andere bekende cursusopdracht is die van het onderhandelspel waarin twee bedrijven sinaasappels nodig hebben, maar er te weinig vruchten zijn voor beide partijen. De opdracht is om te onderhandelen met de sinaasappelteler en zorgen dat jouw bedrijf als winnaar uit de bus komt. Dan ben je immers een goede onderhandelaar. En inderdaad, één van de twee bedrijven mag aan het eind van de onderhandelingen de sinaasappels kopen. De ander staat met lege handen. Totdat de cursusleider in de nabespreking uitlegt dat beide partijen een grote kans hebben laten liggen. Het ene bedrijf had namelijk het vruchtvlees nodig en het andere de schil. Ze wisten het niet van elkaar. Ze hebben ook niet bij elkaar geïnformeerd. Ik kan met een gerust hart de clou van deze opdracht vertellen. Een beetje cursusleider past het onderwerp aan terwijl de opdracht dezelfde strekking behoudt. Ondanks dat je het voorbeeld van de sinaasappels kent, tuin je er toch weer in. Dat is eenmaal het verschil tussen weten en doorhebben.

Wapening versus uitsparingen

Een projectteam is bezig met het ontwerpen van een tunnel. De bak wordt afgezonken en de civiel ingenieur wil aan de slag met een wapeningsberekening. Daarvoor moet hij van de werktuigbouwkundig ingenieur weten waar de uitsparingen voor de kabels komen. De werktuigbouwkundige ingenieur kan daar nog geen antwoord op geven. Zover is die nog lang niet in zijn ontwerp. Gaandeweg komen beide ingenieurs steeds meer tegenover elkaar te staan. De civieler eist dat hij de informatie krijgt. De werktuigbouwer blijft volhouden dat hij de informatie niet kan leveren. De irritatie loopt op. De civieler is boos omdat hij niet vooruit kan. De werktuigbouwer snapt niet waarom de civieler niet gewoon kan wachten totdat de berekeningen gedaan zijn. Het conflict escaleert en komt helemaal in de top van het management. Daar wordt tenslotte de machtskaart getrokken. De directeur stelt dat beide partijen over een week een oplossing moeten hebben bereikt.

Ze wisten het niet van elkaar

Achteraf gezien ging het conflict over de planning. Het werk van de civiel ingenieur moest eerder af zijn dan het werk van de werktuigbouwkundig ingenieur. Als ze samen een verkennend gesprek hadden gehad, hadden ze tot een tussenoplossing kunnen komen. De civiel ingenieur moest namelijk  weten waar de zwakke plekken kwamen in de constructie, om daar de wapening op af te stemmen. Maar daarbij maakte het hem niet uit of er nou vier of acht uitsparingen moesten komen. De werktuigbouwkundig ingenieur bleef hangen in de veronderstelling dat het enige antwoord het precieze aantal uitsparingen was en had daar meer ontwerptijd voor nodig. De tussenweg bestond uit het opnemen van meerdere uitsparingen, waar de werktuigbouwkundig ingenieur in een later stadium uit kon kiezen. Maar ze wisten het niet van elkaar.

Met ervaring ga je het doorhebben

De crux bestaat dus uit zorgen dat je meer van elkanders werk weet. Want je gaat het pas zien als je het weet. Er zijn twee belangrijke manieren om beter op elkaar af te stemmen. De ene is om aan de voorkant van een project een gezamenlijke verkenning uit te voeren, op zoek naar wat belangrijk is, welke onuitgesproken uitgangspunten er worden gehanteerd en welke verwachtingen er leven. De tweede is het vergaren van een zo’n breed mogelijke kennis, door bij elke klus te zorgen dat je iets nieuws kunt leren. Hoe breder je kennis, hoe meer ervaring je hebt, hoe beter je wordt in het herkennen van veronderstellingen en mogelijke knelpunten. Op dat moment ga je het zien, omdat je het door hebt.

Foto: Pixabay – Aurelie Luylier