Het antwoord is … 70 km

In The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy willen wezens het antwoord hebben op de ultieme vraag over het Leven, het Universum, en Alles. Ze bouwen een computer genaamd Deep Thought en die is 7,5 miljoen jaar bezig om tot het antwoord te komen: 42. De hele gelaagdheid van the Hitchhiker’s Guide deel 1, 2 en 3 is samengebundeld tot twee cijfers: een vier en een twee. Er is zelfs een complete merchandise omheen ontstaan. Welkom bij het doembeeld van elke auteur, waarin haar of zijn verhaal wordt teruggebracht tot een paar woorden, lijnen, getallen of letters. Je hoeft alleen maar te denken aan ‘waarom, hoe, wat’, SMART, of RAMSSHEEP, om te begrijpen waar we het over hebben. Een paar tekens is alles wat we overnemen uit een uitgebreide studie. We werken ermee zonder precies te beseffen wat er precies mee wordt bedoeld en in welke omstandigheden het toegepast kan worden (of in welke juist niet). Laat staan dat we weten welke kanttekeningen erbij gemaakt zijn.

Inefficiëntie stijgt boven de 70 km

Nu we dit mechanisme op ons netvlies hebben staat, kunnen we met een gerust hart voorspellen dat 70 km ook zo’n gevleugeld getal gaat worden. Het is namelijk het antwoord op de vraag wat het optimale areaal is voor een wegbeheerder, waarbij de werkzaamheden zo kostenefficiënt mogelijk worden uitgevoerd. De gemiddelde lengte in Nederland is 292 km per wegbeheerder. Heb je meer dan 70 km weglengte onder je hoede, dan worden de uitgaven in stijgende lijn steeds inefficiënter. Voor een areaal van 210 km bedraagt deze inefficiëntie al 20%. Althans, dat zegt het onderzoek van Thomas Niaounakis. Het is een Engelstalig economisch promotieonderzoek, dus de kans dat je het in detail gaat lezen is gering. Daarom volgt hier de samenvattende toelichting. 

De kosten van wegbeheer

Thomas heeft onderzocht of herindelingen van gemeenten geld opleveren. Een belangrijke vraag, omdat het een veel gebruikt argument is om twee of meer gemeenten samen te voegen. De overall conclusie van zijn onderzoek is dat herindelingen gemiddeld eerder tot hogere dan lagere kosten leiden. Ook is duidelijk geworden dat er niet zoiets bestaat als een optimale schaalgrootte. Voor elk beleidsterrein is dit namelijk verschillend. Daarvoor heeft hij ingezoomd op de beleidsterreinen belastinginning, onderwijshuisvesting, wegbeheer en publieke gezondheidszorg. Vanuit assetmanagementoogpunt trok het onderzoek naar wegbeheer natuurlijk meteen onze aandacht.

Het onderzoek is uitgevoerd op basis van CBS-gegevens op basis van het aantal kilometers weg. Dit is een vrij grove maat, maar de onderzoeker had geen gedetailleerde cijfers voor handen. Wel is er gecorrigeerd voor omgevingsfactoren als bodemtype, lengte van watergangen (als indicatie voor het aantal kunstwerken), de mate van stedelijkheid en de gebruiksintensiteit. De kwaliteit van het areaal en de toegepaste maatregelen zijn niet meegenomen. Dit alles leidde tot de conclusie dat vanaf 70 km de kosteninefficiëntie begint op te lopen. Deze resultaten werden in het onderzoek als ‘verrassend’ gekwalificeerd, vooral omdat het een kapitaalintensieve dienst betreft. Je zou namelijk verwachten dat bij een groter areaal, het mogelijk is om kwantumkorting te krijgen bij een aannemer. Als verklaring wordt aangevoerd dat het mogelijk is dat beheerinspanning exponentieel toeneemt bij meer weglengte. Anders gezegd, bij een verdubbeling van het areaal wordt de beheerorganisatie meer dan twee zo groot. Aangezien er maar weinig gemeenten zijn met een areaal van 70 km weg, zou dit betekenen dat er veel ruimte is om kostenefficiënter te werken. Gelukkig stelt de onderzoeker dat hier wel wat op af te dingen is, vanwege … de betrouwbaarheid van de gebruikte gegevens.

Organisatiekosten

Wij willen daar graag aan toevoegen dat kleine gemeenten minder te besteden hebben, dat de kwaliteit van het areaal een grote rol speelt, evenals de toegepaste maatregelen. En natuurlijk de al oude benchmark discussiepunten: welke kosten zijn allemaal meegenomen in de wegbeheerkosten? Is dat inclusief de aanvullende duurzaamheidsmaatregelen, esthetica, innovaties, herinrichtingskosten en participatiekosten? En zitten de organisatiekosten nu wel of niet in de CBS-cijfers? Heel veel mitsen en maren dus, die zelfs met al onze benchmarkervaringen nog niet rechtgetrokken zijn. Dit zijn momenten waarop uitspraken als ’70 km is het optimale areaal om te beheren’ discutabel zijn. Helemaal als in een eerder rapport gebaseerd op hetzelfde onderzoek staat dat het optimum op 150 km ligt. Zie hier de reden waarom je altijd verder moet kijken dan de eerste resultaten die je tegenkomt.

Wat trouwens zou helpen in het verlengde van het onderzoek naar schaalgrootte, is een onderzoek naar de verhouding tussen de organisatiekosten en de uitvoeringskosten, waarbij de uitvoeringskosten zijn gecorrigeerd voor marktconformiteit. Met die uitkomst zouden we dan een beeld moet krijgen wat de optimale omvang is van een beheerorganisatie gegeven de omvang van het areaal, complexiteit, bodemtype, gebruiksintensiteit, kwaliteit… Oei, het is best lastige materie blijkt maar weer.

Foto: Pixabay – Free-Photos