‘Gevoel volgen’ kost gemeente bakken vol geld

Dit is de titel van een stukje uit Binnenlands Bestuur. Het gaat niet over het beheer van de openbare ruimte, maar over het werken in het sociaal domein. Zoals iedere beheerder weet, zijn de cultuurverschillen tussen het sociaal domein en openbare werken groot. Platgeslagen staat soft tegenover blauw. Werken op basis van gevoelens versus een harde project/beheermatige aanpak. Een goed lezer begrijpt trouwens dat beide beschrijvingen overdreven zijn. Het laat onverlet dat het herkenbaar is om te lezen dat simpelweg meer geld in het sociaal domein pompen, niet de problemen gaat oplossen. Eerst moet worden uitgezocht wat er écht werkt. Uit onderzoek blijkt dat een deel van de hulp in het sociaal domein wordt aangeboden op basis van een gevoel: ‘Wij denken dat dit werkt’. Niet op basis van feiten. Terwijl zichtbaar is dat de aangeboden hulp niet altijd werkt (feiten), blijven mensen in het sociaal domein moeite hebben om te sturen op doeltreffendheid en doelmatigheid. De verklaring is cognitieve dissonantie: onprettige gevoelens worden weggeredeneerd.

Evidence based pioneren

De oproep is om evidence based te gaan pionieren en op zoek naar de causale relatie tussen oorzaak en gevolg. Evidence based komt in het Nederlands ongeveer neer op informatiegestuurd werken. Oh, wacht even, die oproep klinkt ook in beheerorganisaties. Hebben we dan stiekem toch iets gemeen met het sociaal domein? Zeker wel. Wat in het sociaal domein ‘werken op basis van gevoelens’ heet, herkennen we in het fysieke domein als ‘het maken van impliciete afwegingen’. Er zijn natuurlijk ook verschillen. Het sociaal domein heeft een bijna ongekende transitie moeten doormaken de afgelopen jaren en moet op een andere manier gaan leren werken. Terwijl beheerders met hun jarenlange ervaring een doeltreffende werkwijze hebben ontwikkeld om de openbare ruimte in stand te houden. Maar laat je daardoor niet in slaap sussen. Ook in het fysieke domein zijn transities gaande, klimaatverandering voorop. De vraag is of in deze nieuwe situatie een beheerder met de huidige werkwijze ook doelmatig aan het werk is. Doelmatig als in ‘werken aan de doelen’.

Faalkosten wegredeneren

In hoeverre kosten de impliciete afwegingen van beheerders de gemeente ‘bakken vol met geld’? We weten het niet. Dat komt omdat we noch onze productie, noch onze faalkosten meten. Bij het sociaal domein worden de faalkosten nu een beetje zichtbaar. Lees ‘faalkosten’ in deze zin trouwens als een technische definitie zonder waardeoordeel. In de fysieke ruimte komen de faalkosten in het functioneren van de openbare ruimte met vertraging in beeld. Het kan zijn dat de fysieke ruimte straks niet past bij extremere weersomstandigheden, of bij de eisen van een smart city. Het kan zijn dat we kansen missen om de inrichting op de wensen van de gebruikers af te stemmen. Allemaal faalkosten die ‘weggeredeneerd’ kunnen worden.

Risman in sociaal domein

Dat maakt informatiegestuurd werken interessant.  Deels evidence based: zoeken naar de relaties tussen oorzaak en gevolg. Maar zeker net zo belangrijk is vooruitkijken. Ervaringen uit het verleden hoeven namelijk geen garantie te zijn voor de toekomst. Dus ook al lijkt het sociaal domein de ver-van-ons-bed-show, we staan allemaal voor soortgelijke uitdagingen. Misschien (heel sociaal gedacht) kunnen we elkaar een beetje helpen?

Nauwelijks waren deze woorden getypt, toen Binnenlands Bestuur het bericht verspreidde dat de gemeente Tilburg de Risman-methode toepast in de sociale sector. Dat is toch echt een methodiek voor risicomanagement uit de bouw & infra. Zo zie je maar weer.